[1754, début ; Bibliothèque publique et universitaire de Neuchâtel, ms. R.6 ;Oeuvres posthumes,Geneve, 1781; Geneve, 1906 ; le Pléiade édition, t. V, pp. 1227-1275== Du Peyrou/Moultou 1780-1789 quarto édition, t. VII, pp. 233 -377. Melanges II.]

[236/237] Initium mihi operis Serv. Galba iterum, T. Vinius consules erunt. Nam post conditam urbem DCC. & X X. prioris aevi annos multi auctores retulerunt ; dum res populi Romani memorabantur , pari eloquentiâ ac libertate. Postquam bellatum apud Actium, atque omnem potestatem ad unum conferri pacis intersuit ; magna illa

ingenia cessere. Simul veritas pluribus modis infracta ; primùm incititiâ Reipublicae ut alienae, mox libidine assentandi, aut rursus odio adversus dominantes. Ita neutris cura posteritatis, inter infensos vel obnoxios. Sed ambitionem scriptoris facilè adverseris : obtrectatio & livor pronis auribus accipiuntur ; quippe adulationi foedum crimen servitutis, malignitati falsa species libertatis inest. Mihi Galba, Otho, Vitellius, nec beneficio nec injuriâ cogniti. Dignitatem nostram à Vespasiano inchoatarn, à T ito auctam, à Domitiano longiùs provectam non abnuerim; sed incorruptam fidem professis, nec amore quisquam , & fine odio dicendus est. Quod si vita suppeditet ; principatum divi Nervae, & imperium Trajani, uberiorem securioremque materiam fenectuti seposui: rarâ

[238/239] Opus aggredior opimum casibus , atrox proeliis, discours seditionibus, ipsâ etiam pace saevum. Quatuor principes ferro interempti. Tria bella civilia, plura externa , ac plerumque permixta prosperae , in Oriente; adversae in Occidente res. Turbatum Illyricum, Galliae nutantes, perdomita Britannia, & statim amissa ; coortae Sarmatarum ac Suevorum gentes, nobilitatus cladibus mutuis Dacus. Mota etiam propè Parthorum arma falsi Neronis ludibrio. Jam verò Italia novis cladibus, vel post longam saeculorum seriem repetitis, afflicta. Haustae vel obrutae urbes fecundissimae Campaniae orae. Urbs incendiis vastata , consumptis antiquissimis delubris , ipso Capitolio civium manibus incenso. Pollutae cerimoniae ; magna adutreria ; plenum exsiliis mare ; infecti caedibus scopuli ; atrocius in urbe saevitum. Nobilitas, opes, omissi gestique honores pro crimine, & ob virtutes certissimum exitium. Nec minus praemia delatorum invisa quàm scelera : cùm alii sacerdotia & consulatus ut spolia adepti , procurationes alii &

interiorem potentiam, agerent verterent cuncta odio & terrore. Corrupti in dominos servi , in patronos liberti ; & quibus deerat inimicus per amicos oppressi.

Non tamen adeò virtutum sterile saeculum, ut non & bona exempla prodiderit. Comitatae profugos liberos matres , secutae [240/241] maritos in exsilia conjuges, propinqui audentes , constantes generi, contumax etiam adversus tormenta servorum fides. Supremae larorum virorurn necessitates, ipsa necessitas fortiter tolerata , &

laudatis antiquorum mortibus pares exitus. Praeter multiplices rerum humanarum casus, coelo terrâque prodigia, & fulminum monitus, & futurorum praesagia, laeta, tristia, ambigua, manifesta. Nec enim unquam atrocioribus populi Romani cladibus, magisve justis judiciis approbatum est, non esse curae; deis securitatem nostram , esse ultionem.

Ceterum antequam destinata componam , repetendum videtur, qualis status urbis, quae mens exercituum, quis habitus provinciarum, quid in toto terrarum orbe validum, quid agrum fuerit : ut non modo casus eventusque rerum , qui plerumque fortuiti sunt, sed ratio etiam causaeque noscantur.

Finis Neronis, ut laetus primo gaudentium impetu fuerit, ita varios motus animorum, non modo in urbe apud patres, aut populum, aut urbanum militem, sed omnes legione ducesque conciverat; evulgato imperii arcanio , posse principem alibi quam Romae fieri. Sed patres laeti, usurpatâ statim Iibertate, licentiùs ut erga principem novum &

absentem ; primores equitum proximi gaudio patrum ; pars populi integra , & magnis domibus annexi clientes libertique damnatorum & exulum, in spem erecti. Plebs sordida & circo ac theatris [242/243] sueta, simul deterrimi servorum , aut qui adesis bonis , per dedecus Neronis alebantur, maesti & rumorum avidi.

Miles urbanus longo Caesarum sacramento imbutus, & ad destituendum Neronem arte magis & impulsa , quam suo

ingenio traductus, postquam neque dari donativum sub nomine Galbae promissum, neque magnis meritis ac praemiis eundem in pace qui in bello locum , praeventamque gratiam intelligit , apud principem à legionibus factum; pronus ad novas res, scelere insuper Nymphidii Sabini Praefecti imperium sibi molientis agitatur. Et Nymphidius quidem in ipso conatu oppressus. Sed quamvis capite defectionis ablato, manebat plerisque militum conscientia; nec deerant sermones, senium atque avaritiam Galbae increpantium. Laudata olim & militari famâ celebrata severitas ejus , angebat coaspernantes veterem disciplinam, atque ita XIIII annis à Nerone assuefactos, ut haud minus vitia principum amarent, quam olim virtutes verebantur. Accessit Galbae vox pro Republica honesta, ipsi anceps, legi à se militem, non emi. Nec enim ad hanc formam cetera erant.

Invalidum senem T. Vinius & Cornelius Laco , alter deterrimus mortalium, alter ignavissimus, odio flagitiorum oneratum , contemptu inertia; destruebant. Tardum Galbae iter & [244/245] cruentum, interfectis Cingonio Varrone consule designato & Petronio Turpiliano consulari ; ille ut Nymphidii socius, hic ut dux Neronis, inauditi atque indefensi, tanquam innocentes perierant. Introitus in urbem, trucidatis tot millibus inermium militum, infaustus omine, atque ipsis etiam qui occiderant, formidolosus. Inducta legione Hispanâ , remanente eâ quam è classe Nero

conscripserat, plena urbs exercitu insolito ; multi adhoc numeri è Germania ac Britanniâ & Illyrico, quos idem Nero electos praemissosque ad claustra Caspiarum, & bellum quod in Albanos parabat, opprimendis Vindicis coeptis revocaverat: ingens novis rebus materia, ut non in unum aliquem prono favore, ita audenti parata.

Fortè congruerat, ut Clodii Macri & Fonteii Capitonis caedes nuntiarentur. Macrum in Africa haud dubiè turbantem,

Trebonius Garucianus procurator, jussu Galbae : Capitonem in Germanià, cùm similia coeptaret, Cornelius Aquinus & Fabius Valens legati legionum interfecerant , antequam juberentur. Fuere qui crederent, Capitonem , ut avaritiâ & libidine foedum ac maculosum, ita cogitatione rerum novarum abstinuisse : sed à legatis bellum suadentibus , postquam impellere nequiverint, crimen ac dolum compositum ultrò : & Galbam mobilitate ingenii, an ne altiùs scrutaretur, quoquo modo acta, quia mutari non poterant, comprobasse. Ceterùm utraque caedes sinistrè accepta : & inviso semel principe, seu benè seu malè facta [246/247] premunt. Jam asserebant venalia cuncta praepotentes liberti. Servorum manus subitis avidae , & tamquam apud senem festinantes; eademque novae aulae mala, aequè gravia, non aequè excusata. Ipsa aetas Galbae, & irrisui & fastidio erat , assuetis juventae Neronis , & imperatores formâ ac decore corporis ( ut est mos vulgi) comparantibus.

Et hic quidem Romae , tamquam in tantâ multitudine, habitus animorum fuit. E provinciis, Hispaniae praeerat Cluviu Rufus, vir facundus, & pacis artibus, belli inexpertus. Galliae super memoriam Vindicis, obligatae recenti dono Romanae civitatis , & in posterum tributi levamento. Proximae tamen Germanis exercitibus Galliarum civitates, non eodem honore habitae, quaedam etiam finibus ademptis , pari dolore commoda aliena ac suas injurias metiebantur. Germanici exercitus, quod periculosissimum in tantis viribus, soliciti & irati superbiâ recentis victoriae, & metu, tamquam alias partes sovissent Tardè à Nerone desciverant : nec statim pro Galbâ Verginius; an imperare voluisset dubium : delatum, ei à milite imperium conveniebat. Fonteium Capitonem occisum, etiam qui queri non poterant, tamen indignabantur. Dux deerat , abducto Verginio per simulationem amicitiae : quem non remitti , atque etiam reum esse , tamquarn suum crimen accipiebant.

[248/249] Superior exercitus legatum Hordeonium Flaccum spernebat; senecta ac debilitate pedum invalidum, sine constantiâ , sine auctoritate : ne quieto quidem milite, regimen; adeò furentes infirmitate retinentis ultrò etiam accendebantur. Inferioris Germaniae legiones diutius sine consulari fuere : donec, missu Galbae , Vitellius aderat , Censoris Vitellii ac ter consulis filius. Id satis videbatur. In Britannico exercitu nihil irarum. Non sanè aliae

legiones per omnes civilium bellorum motus, innocentiùs egerunt : seu quia procul, & Oceano divisae ; seu, crebris expeditionibus , doctae hostem potiùs odisse. Quies & Illyrico : quamquam excitae à Nerone legiones, dum in Italiâ cunctantur, Verginium legationibus adissent. Sed longis spatiis discreti exercitus, quod saluberrimum

Oriens adhuc immotus; Syriam & quatuor legiones obtinebat Licinius Mucianus, vir secundis adversisque juxtà famosus. lnsignes amicitias juvenis ambitiose coluerat; mox atteritis [250/251] opibus , lubrico statu , suspecta etiam Claudii iracundiâ; in secretum Asiae repositus, tam propè ab exsule fuit, que quàm postea à principe. Luxuriâ, industriâ , comitate , arrogantâ, malis bonisque artibus mixtus ; nimiae voluptates, cum vacaret : quoties

expedierat, magnae virtutes. Palàm laudares, secreta malè audiebant. Sed apud subjectos , apud proximos, apud collegas , variis illecebris potens : & cui expeditius fuerit tradere imperium , quam obtinere. Bellum Judaicum Flavius Vespasianus ( ducem eum Nero delegerat ) tribus legionibus administrabat. Nec Vespasiano adversus Galbam votum , aut animus. Quippe T. filium ad venerationem cultumque ejus miserat , ut suo loco memorabimus.

Occultâ lege fati , & ostentis ac responsis destinatum Vespasiano liberisque ejus imperium , post fortunam credidimus.

AEgyptum copiasque quibus coerceretur , jam inde à divo Augusto , equites Romani obtinent loco regum. Ita visum, expedire, provinciam aditu difficilem , annonae fecundam, superstitione, ac lasciviâ discordem & mobilem, insciam legum , ignaram magistratuum domi retinere. Regebat tum Tiberius Alexander ejusdem nationis. Africa, ac legiones in eâ interfecto Clodio Macro, contentae qualicumque principe, post experimentum domini

minoris. Duae Mauretaniae, Rhaetia, Noricum, Thracia, & quae aliae procuratoribus cohibentur, ut cuique exercitui vicinae, ita in favorem aut odium contactu [252/253] valentiorum agebantur. Inermes provinciae, atque ipsa in primis Italia , cuicumque servitio expositae, in pretium belli cessurae erant. Hic fuit rerum Romanarum status, cum Ser. Galba iterum, Titus Vinius consules, inchoavere annum sibi ultimum, Reipublicae propè supremum.

Paucis post Kalendas Januarias diebus, Pompeii Propinqui procuratoris, è Belgicâ litterae afferuntur , superioris Germaniae legiones, ruptâ sacramenti reverentiâ, imperatorem alium flagitare, & Senatui ac Populo Romano arbitrium eligendi permittere, quo seditio mollius acciperetur. Maturavit ea res consilium Galbae, jam pridem de adoptione secum & cum proximis agitantis. Non sanè crebrior tota civitate sermo per illos menses fuerat; primum licentiâ ac libidine talia loquendi, dein fessâ jam aetate Galbae. Paucis judicium , aut reipublicae amor multi occultâ

spe ; prout quis amicus vel cliens , hunc vel illum ambitiosis rumoribus destinabant, etiam in T. Vinii odium; qui in dies quanto potentior, eodem actu invisior erat. Quippe hiantes in magnâ fortunâ amicorum cupiditates, ipsa Galbae facilitas intendebat cùm apud infirmum & credulum minor metu , & majore praemio

[254/255] Potentia principatus divisa in T. Vinium consulem , & Cornelium Laconem praetorii praefectum. Nec minor gratia Icelo Galba liberto, quem annulis donatum equestri nomine Martianum vocitabant. Hi discordes, & rebus minoribus sibi quisque tendentes, circa consilium eligendi successoris in duas factiones scindebantur. Vinius pro Othone , Laco atque Icelus consensu non tam unum aliquem fovebant, quam alium. Neque erat Galbae ignota Othonis ac T. Vinii amicitia, eae rumoribus nihil silentio transmittentium : quia Vinio vidua filia, caelebs Otho, gener ac socer destinabantur. Credo & Reipublicae curam subisse , frustra à Nerone translatae , si apud Othonem relinqueretur. Namque Otho pueritiam incuriosè , adolescentiam petulanter egerat , gratus Neroni aemulatione luxus, Eoque jam Poppaeam Sabinam principale scortum, ut apud conscium libidinum deposuerat, donec Octaviam uxorem amoliretur. Mox suspectum in eâdem Poppaeâ in provinciam Lusitaniam specie legationis seposuit. Otho, comiter administratâ provincia , primus in partes transgressus, nec segnis, & donec bellum fuit , inter praesentes splendidissimus , spem adoptionis statim conceptam , acrius in dies rapiebat : faventibus plerisque militum , pronâ in eum aulâ Neronis ut similem.

[256/257] Sed Galba, post nuntios Germanicae seditionis, quamquam nihil adhuc de Vitellio certum , anxius quònam exercituum vis erumperet , ne urbano quidem militi confisus, quod remedium unicum rebatur, comitia imperii transigit. Adhibitoque super Vinium, ac Laconem, Mario Celso consule designato, ac Ducennio Gemino praefecto urbis, pauca praefatus de sua senectute, Pisonem Licianianum accersiri jubet : seu propriâ dilectione , sive ut

quidam tradiderunt, Lacone instante ; cui apud Rubellium Plautum exercita cum Pisone amicitia : sed callidè ut ignotum sovebat, & prospera de Pisone fama consilio ejus fidem addiderat. Piso M. Crasso & Scriboniâ genitus, nobilis utrimque, vultu habituque moris antiqui, & aestimatione rectâ severus, deterius interpretantibus tristior habebatur. Ea pars morum ejus, quo suspectior solicitis, adoptanti placebat.

Igitur Galba apprehensâ Pisonis manu , in hunc modum locutus fertur. Si te privatus, lege curiata apud Pontifices , ut moris est , adoptarem ; & mihi egregium erat tunc , Pompeii & M. Crassi sobolem in penates meos adsciscere ; & tibi insigne , Sulpiciae ac Lutatiae decora , nobilitati tuae adjecisse. Nunc me deorum hominumque consensu ad imperium vocatum , praeclara indoles tua, & amor patriae impulit, ut principatum , de quo majores nostri armis certabant, bello adeptus , quiescenti offeram ; exemplo divi Augusti , qui sororis filium Marcellum , dein generum Agrippam , mox nepotes [258/259 ]suos , postremo Tiberium Neronem privignum , in proximo sibi fastigio collocavit. Sed Augustus in domo successorem quaesivit; ego , in Republicâ. Non quia propinquos aut socios belli non habeam : sed neque ipse imperium ambitione accepi, & judicii mei documentum sint, non meae tantum necessitudines , quas tibi postposui , sed & tuae. Est tibi frater pari nobilitate , natu major, dignus hac fortunâ , nisi tu potior esses. Ea aetas tua , quae cupiditates adolescentiae jam effugerit : ea vita , in quâ nihil praeteritum excusandum habeas. Fortunam adhuc tantum adversam tulisti. Secundae res acrioribus stimulis animos explorant: quia miseriae tolerantur, felicitate corrumpimur. Fidem, libertatem , amicitiam, praecipua humani animi bona, tu quidem eâdem constantiâ retinebis : sed alii per obsequium imminuent. Irrumpet adulatio, blanditiae pessimum veri affectus venenum , sua cuique utilitas. Etiam ego ac tu simplicissimè inter nos hodie loquimur; ceteri, libentiùs cum fortunâ nostrâ, quam nobiscum. Nam suadere principi quod oporteat, multi laboris : assentatio erga principem quemcumque sine affectu peragitur.

Si immensum imperii corpus stare ac librari sine rectore posset , dignus eram , à quo Respublica inciperet. Nunc eò necessitatis jampridem ventum est, ut nec mea senectus conferre [260/261] plus Populo Romano possit, quàm bonum successorem; nec tua plus iuventa , quàm bonum principem; sub Tiberio, & Caio, & Claudio, unius familiae quasi hereditas fuimus: loco libertatis erit , quod eligi coepimus. Et finitâ Juliorum Claudiorumque domo , optimum quemque adoptio inveniet. Nam generari & nasci à principibus , fortuitum , nec ultrà astimatur : adoptandi judicium integrum ; & si velis eligere, consensu monstratur. Sit ante oculos Nero, quem longâ Caesarum serie

tumentem , non Vindex cum inermi provinciâ, aut ego cum unâ legione ; sed sua immanitas, sua luxuria cervicibus publicis depulere. Neque erat adhuc damnati principis exemplum. Nos bello, & ab aestimantibus asciti, cum invidiâ quamvis , egregii erimus. Ne tamen territus fueris, si duae legiones in hoc concussi orbis motu nondum quiescunt. Ne ipse quidern ad securas res accessi: & audita adoptione desinam videri senex , quod nunc mihi unum objicitur.

Nero à pessimo quoque semper desiderabitur : mihi ac tibi providendum est , ne etiam à bonis desideretur. Monere diutius, neque temporis hujus, & impletum est omne consilium, si te benè elegi. Utilissimusque idem ac brevissimus bonorum alarumque rerum delectis est , cogitur quid aut volueris sub alio principe, aut solueris. Neque enim hic, ut in ceteris gentibus quae regnator , certa dominorum domus , & ceteri servi: sed imperatoris es hominibus , qui nec totam servitutem pati possunt, nec totam libertatem. Et Galba quidem, haec ac talia, tamquam principem faceret ; ceteri , tamquam cum facto loquebantur.

[262/263] Pisonem ferunt statim intuentibus, & mox confectis in eum omnium oculis, nullum turbati , aut exsultantis animi motum prodigiis. Sermo erga patrem imperatoreque referens , de se moderatum, nihil in vultu habituque mutatum : quasi imperare posset magis, quam vellet. Consulta tum inde , pro rostris, an in senatu, an in castris adoptio nuncuparetur. Iri in castra placuit; honorificum id militibus fore, quorum favorem ut largitione & ambitu malè acquiri, ita per bonas artes haud spernendum. Circumsteterat interim palatium publica exspectatio magni secreti impatiens, & malè coercitam famam supprimentes augebant.

Quartum Idus Januarias foedum imbribus diem, tonitrua & fulgura & coelestes minae ultra solitum turbaverant. Observatum id antiquitus comitiis dirimendis, non terruit Galbam quo minus in castra pergeret : contemptorem talium ut fortuitorum, seu quae fato manent, quamvis significata, non vitantur. [264/265] Apud frequentem militum concionem, imperatoria brevitate , adoptari à se Pisonem, more divi Augusti, & exempla militari, quo vir virum legeret, pronuntiat : ac ne dissimulata seditio in majus crederetur, ultrò asseverat, quartam & duo & vicesimam legiones, paucis seditionis auctoribus, non ultra verba ac voces errasse , & brevi in officio fore. Nec ullum orationi aut lenocinium addit, aut pretium. Tribuni tamen centurionesque, & proximi militum, grata auditu respondent;

per ceteros maestitia ac silentium, tamquam usurpatam etiam in pace donativi necessitatem , bello perdidissent. Constat potuisse conciliari animos quantulacumque parci senis liberalitate. Nocuit antiquus rigor, & nimia severitas, cui jam pares non sumus.

Inde apud senatum non comptior Galbae, non longior quàm apud milites sermo : Pisonis comis oratio. Et patrum favor aderat, multi voluntate effusius, qui noluerant, mediè , ac plurimi obvio obsequio privatas spes agitantes, sine publicâ curâ. Nec aliud sequenti quatriduo ( quod medium inter adoptionem & caedem fuit ) dictum

[266/267] Crebrioribus in dies Germanicae defectionis nuntiis, & facili civitate ad accipienda credentaque omnia nova , cùm tristia sunt; censuerant patres mittendos ad Gerrnanicun exercitum legatos; agitatum secreto , num & Piso proficisceretur , majore pretextu : illi auctoritatem senatus , hic dignationem Caesaris laturus. Placebat & Laconem pratorii praefectum simul mitti. Is consilio intercessit. Legati quoque ( nam senatus electionem Galbae permiserat) foedâ inconstantiâ nominati, excusati, substituti, ambitu remanendi aut eundi , ut quemque metus vel spes impulerat.

Proxima pecuniae cura. Et cuncta scrutantibus justissimum visum est, inde repeti , ubi inopia: caussa erat. Bis & vicies mille sestertium donationibus Nero effuderat. Appellari singulos jussit , decumâ parte liberalitatis apud quemque eorum relicta. At illis vix decumae super portiones erant : iisdem erga aliena sumptibus, quibus sua prodegerant, cùm rapacissimo cuique ac perditissimo, non agri, aut foenus , sed sola instrumenta vitiorum manerent. Exactioni XXX. equites Romani praeposui , novum officii genus, & ambitu ac numero onerosum : ubique hasta , &

sector, & inquieta . urbs auctionibus. Attamen grande gaudium , quòd tam pauperes forent quibus donasset Nero, quàm quibus abstulisset Exauctorati per eos dies tribuni , è praetorio Antonius Taurus, & Antonius Naso: ex urbanis cohortibus, AEmylius Pacensis : è vigiliis, Julius [268/269] Fronto. Nec remedium in ceteros fuit , sed metus initium: tamquam per artem & formidinem singuli pellerenter, omnibus suspectis.

Interea Othonem, cui compositis rebus nulla spes, omne in turbido consilium , multa simul exstimulabant : luxuria etiam principi onerosa, inopia viae privato toleranda , in Galbam ira , in Pisonem invidia. Fingebat & metum , quo magis concupisceret. Praegravem se Neroni fuisse nec Lusitaniam rursus aut alterius exsilii honorem exspectandu : suspectum semper invisumque dominantibus, qui proximus destinaretur. Nocuisse id sibi apud senem principem :

magis nociturum apud juvenem, ingenio trucem, & longo exfilio efferatum. Occidi Othonem posse , proin agendum audendumque, dum Galbae auctoritas fluxa, Pisonis nondum coaluisset. Opportunos magnis conatibus transitus rerum : nec cunctatione opus , ubi perniciosior sit quies, quam temeritas. Mortem omnibus ex naturâ aequalem, oblivione apud posteros , vel gloriâ distingui. Ac si nocentem innocentemque idem exitus maneat, acrioris viri

[270/271] Non erat Othonis mollis & corporis similis animus. Et intimi libertorum servorumque corruptiùs , quàm in privatâ domo habiti , aulam Neronis , & luxus , adulteria, matrimonia ceterasque regnorum libidines , avido talium , si auderet , ut sua ostentantes ; quiescenti , ut aliena exprobrabant : urgentibus etiam mathematicis , dum novos motus , & clarum Othoni annum observatione siderum affirmant, genus hominum potentibus infidum, sperantibus fallax , quod in civitate nostrâ & vetabitur semper, & retinebitur. Multos secreta Poppaeae mathematicos, pessimum principalis matrimonii instrumentum, habuerant : è quibus Ptolemaeus Othoni in Hispaniâ comes, cùm superfuturum eum Neroni promisisset , postquam eae eventu fides, conjecturâ jam & rumore , senium Galbae, & juventam Othonis computantium , persuaserat fore , ut in imperium adscisceretur. Sed Otho tamquam peritiâ , & monitu fatorum praedicta accipiebat , cupidine ingenii humani libentiùs obscura credi. Nec deerat Ptolemaeus, jam & sceleris instinctor, ad quod facillimè ab ejusmodi voto transitur.

Sed celeris cogitatio incertum an repens , studia militum jampridem spe successionis , aut paratu facinoris affectaverat. In itinere , in agmine , in stationibus , vetustissimum quemque militum nomine vocans, ac memoriâ Neroniani comitatus , contubernales appellando, alios agnoscere , quosdam requirere, [272/273] & pecuniâ

aut gratiâ juvare : inserendo saepius querelas, & ambiguos de Galbâ sermones, quaeque alia turbamenta vulgi. Labores itinerum , inopia commeatuum, duritia imperii, atrocius accipiebantur : cùm Campaniae lacus & Achaiae urbes classibus adire soliti, Pirenaeum & Alpes, & immensa viarum spatia , aegrè sub armis eniterentur.

Flagrantibus jam militum animis , velut faces addiderat Mevius Pudens, è proximis Tigellini; is mobilissimum quemque ingenio, aut pecuniae indigum , & in novas cupiditates praecipitem alliciendo , eò paulatim progressus est , ut per speciem convivii , quoties Galba apud Othonem epularetur, cohorti excubias agenti, viritim centenos

nummos divideret ; quam velut publicam largitionem, Otho, secretioribus apud singulos praemiis, intendebat; adeò animosus corruptor, ut Cocceio Proculo speculatori de parte finium cum vicino ambigenti , universum vicini agrum suâ pecuniâ emptum dono dederit: per socordiam praefecti , quem nota pariter & occulta

Sed tum e libertis Onomastum futuro sceleri praefecit, à quo Barbium Proculum Tesserarium speculatorum , & Veturium Optionem eorumdem perductos , postquam vario sermone callidos, audacesquecognovit , pretio & promissis onerat, datâ pecuniâ ad pertentandos plurium animos. Suscepere duo mani [274/275] pulares

imperium Pop. Rom. transferendum , & transtulerunt. In conscientiam facinoris pauci asciti , suspensos ceterorum animos, diversis artibus stimulant : primores militum , per beneficia. Nymphidii ut suspectos : vulgus & ceteros , ira & desperatione dilati toties donativi; erant quos memoria Neronis, ac desiderium prioris licentiae accenderet in commune omnes metu mutandae miIitiae exterrebantur.

Infecit ea tabes legionum quoque & auxiliorum motas jam mentes , postquam vulgatum erat labare Germanici exercitus fidem. Adeoque parata apud malos seditio, etiam apud integros dissimulatio fuit, ut postero Iduum die , redeuntem à coenâ Othonem rapturi fuerint , nisi incerta noctis , & totâ urbe sparsa militum castra , nec facilem inter temulentos consensum timuissent : non Reipublicae curâ , quam foedare principis sui sanguine sobrii

parabant , sed ne per tenebras , ut quisque Pannonici vel Germanici exercitus militibus oblatus esset, ignorantibus plerisque pro Othone destinaretur. Multa erumpentis seditionis indicia per conscios oppressa ; quaedam apud Galbae aures praefectus Laco elusit , ignarus militarium animorum, consiliique quamvis egregii , quod non ipse afferret, inimicus , & adversus peritos pervicax.

XVIII. Kalend. Feb. sacrificanti pro aede Apollinis Galbae , haruspex Umbricius tristia exta , & instantes insidias , ac domesticum [276/277] hostem praedicit : audiente Othone (nam proximus adstiterat) idque ut laetum è contrario, & suis cogitationibus prosperum interpretante. Nec multo post libertus Onomastus nuntiat, exspectari eum ab architecto & redemptoribus ; quae significatio coeuntium jam militum, & paratae conjurationis convenerat. Otho , caussam digressus requirentibus , cùm emi sibi, praedia vetustate suspecta , eoque priùs exploranda finxisset,

innixus liberto ; per Tiberianam domum in Velabrum, inde ad Miliarium aureum , sub aedem Saturni pergit. Ibi tres & viginti speculatores consalutatum imperatorem , ac paucitate salutantium trepidum , & sellae festinanter impositum, strictis mucronibus rapiunt. Totidem fermè milites in itinere aggregantur, alii conscientiâ, plerique miraculo : pars clamore & gladiis , pars silentio, animum ex eventu sumpturi.

Stationem in castris agebat Julius Martialis triburus. Is magnitudine subiti sceleris, an corrupta latiùs castra, ac si contra tenderet , exitium metuens , praebuit plerisque suspicionem conscientiae. Anteposuere ceteri quoque tribuni centurionesque praesentia dubiis & honestis. Isque habitus animorum fuit , ut pessimum facinus auderent pauci , plures vellent , omnes paterentur.

[278/279] Ignarus interim Galba & sacris intentus , fatigabat alieni jam imperii deos : cum affertur rumor rapi in castra, incertum quem senatorem , mox Othonem esse qui raperetur. Simul ex totâ urbe , ut quisque obvius fuerat, alii formidinem augentes, quidam minora vero, ne tum quidem obliti adulationis. Igitur cousultantibus placuit pertentari animum cohortis , quae in palatio stationem agebat, nec per ipsum Galbam , cujus integra auctoritas majoribus remediis servabatur : Piso pro gradibus domus vocatos , in hunc modum allocutus est. Sextus dies agitur , commilitones , ex quo ignarus futuri , & sive optandum hoc nomen sive timendum erat , Caesar ascitus sum : quo domus nostrae aut Reipublicae fato, in vestra manu positurn est; non quia , rneo nomine , tristiorem casum

parveam, ut qui adversa expertus cum maximè , ducam ne secunda quidem minus discriminis habere : patris & senatus ipsius imperii vicem doleo , si nobis aut perire hodie necesse est ; aut, quod aequè apud bonos miserum est, occidere. Solatium proximi motus habebamus , incruentam urbem & res sine discordiâ translatas. Provisum adoptione videbatur , ut ne post Galbam quidem bello locus esset.

Nihil arrogabo mihi nobilitatis aut modestiae ; neque enim relatu virtutum , in comparatione Othonis opus est. Vitia, quibus solis gloriatur, evertêre imperium , etiam cùm amicum imperratoris [280/281] ageret. Habitune & incessu, an illo muliebri ornatu, mereretur imperium ? Falluntur, quibus luxuria specie liberalitatis imponit. Perdere iste sciet , donare nesciet. Stupra nunc, & comessationes, & seminarum coetus , voluit animo; haec principatus praemia putat , quorum libido ac voluptas , penes ipsum sit; rubor ac dedecus, penes omnes. Nemo enim unquam imperium ftagitio quaesitum bonis artibus exercuit. Galbam consensus generis humani; me Galba , consentientibus vobis, Caesarem dixit. Si Respublica & senatus , & populus, vana nomina sunt ; vestra , commilitones , interest , ne imperatorem pessimi faciant.

Legionum seditio adversum duces suos audita est aliquando: vestra fides famaque illaesa ad hunc diem mansit; & Nero quoque vo destituit , non vos Neronem. Minus XXX transfugae & desertores, quos centurionem aut tribunum sibi eligentes nemo ferret , imperium assignabunt ? Admittitis exemplum ? & quiescendo commune crimen facitis ? Transcendet haec licentia in provincias : & ad nos scelerum exitus, bellorum ad vos pertinebunt. Nec est plus

quod pro coede principis , quàm quod innocentibus datur; sed proinde à nobis donativum ob fidem , quàm ab aliis pro facinore accipietis.

[282/283] Dilapsis speculatoribus, cetera cohors non aspernata concionantem , ut turbidis rebus evenit, forte magis , & non nullo adhuc consilio , parat signa , quod postea creditum est, insidiis & simulatione. Missus & Celsas Marius ad electos Illyrici exercitus, Vipsanii in porticu tendentes. Praeceptum Amulio Sereno & Domitio Sabino primipilaribus, ut Germanicos milites è Libertatis atrio accerserent. Legioni classicae diffidebat, infestae ob caedem commilitonum, quos primo statim introitu trucidaverat Galba. Pergunt etiam in castra praetorianorum tribuni Cerius Severus , Subrius Dexter , Pompeius Longinus , si incipiens adhuc & nondum adulta seditio melioribus consiliis flecteretur. Tribunorum Subrium & Cerium milites adorti minis , Longinum manibus coercent , exarmantque : quia non ordine: militiae, sed è Galbae amicis, fidus principi suo , & desciscentibus suspectior erat. Legio classica nihil cunctara praetorianis adjungitur. Ilyrici exercitus electi , Celsurn infestis pilis proturbant. Germanica vexilla diu; nutavere , invalidis adhuc :corporibus , & plaoatis animis, quod eos à Nerone Alexandriam premissos , atque inde rursus longà navigatione aegros, impensiore curâ Galba resovebat. Universa jam plebs palatium implebat, mixtis servitiis, & dissono clamore , caedem Othonis & conjuratorum. exsilium poscentium, ut si in circo ac theatro ludicrum aliquod postularent. Neque illis judicium aut veritas: quippe eodem die diversa pari certamine postulaturis: sed tradito more , quemcumque pricipem adulandi, licentiâ acclamationum, & studiis inanibus.

[284/285] Interim Galbam duae sententiae distinebant. Titus Vinius manendum intra domum , opponenda servitia , firmandos aditus , non eumdum ad iratos censebat : daret malorum poenitentiae , daret bonorum consensui spatium; scelera impetu, bona consilia morâ valescere. Denique eundi ultrò si ratio sit, eamdem mox facultatem.: regressus , si paeniteat, in alienâ potestate.

Festinandum ceteris videbatur, antequam cresceret invalida adhuc conjuratio paucorum. Trepidaturum etiam Othonem, qui furtim digressus , ad ignaros illatus, cunctatione nunc & segnitiâ terentium tempus , imitari Principem discat. Non exspectandum , ut compositis castris , forum invadat, & prospectante Galbâ Capitolium adeat : dum egregius imperator, cum fortibus amicis , januâ, ac limine tenus domum cludit, obsidionem nimirum toleraturus. Et praeclarum in servis auxilium, si consensus tantae multitudinis, & quae plurimum valet, prima indignatio languescat.

Proinde intuta , quae indecora: vel si cadere necesse sit, occurrendum discrimini. Id Othoni invidiosius , & ipsis honestum. Repugnantem huic sententiae Vinium, Laco minaciter invasit , stimulante Icelo , privati odii pertinuciâ, in publicum exitium.

[286/287] Nec diutiûs Galba cunctatus speciofiora suadentibus accessit Praemissus tamen in castra Piso, ut juvenis magno nomine, recenti favore, & infensus T. Vinio , seu quia erat , seu quia irati ita volebant. Et faciliùs de odio creditur. Vix dum egresso Pisone , occisum in castris Othonem, vagus primùm & incertus rumor , mox ut in

magnis mendaciis , interfuisse se quidam , & vidisse affirmabant ; credula fama , inter gaudentes , & incuriosos. Multi arbitrabantur compositum auctumque rumorem , mixtis jam Othonianis , qui ad evocandum Galbam , laeta falso valgaverint.

Tum verò non populus tantum & imperita plebs in plausus & immodica studia , sed equitum plerique ac senatorum, posito metu incauti, refractis palatii foribus ruere intus, ac se Galbae ostentare , praereptam fibi ultionem querentes. Ignavissimus quisque , ( & ut res docuit) in periculo non ausurus , nimii verbis, linguae feroces : nemo scire , & omnes affirmare ; donec inopia veri, & consensu errantium victus, sumpto thorace Galba , irruenti turbae neque aetate neque corpore sistens , fellâ levaretur, Obvius in palatio Julius [288/289] Atticus speculator , cruentum gladium ostentans , occisum à se Othonem exclamavit : Et Galba, Commilito, inquit, quis jussit ? insigni animo ad coercendam militarem licentiam, minantibus intrepidus, adversus blandientes incorruptus.

Haud dubiae jam in castris omnium mentes, tantusque ardor, ut non contenti agmine & corporibus , in suggestu , in quo paulò antè aurea Galbae statua fuerat , medium inter signa Othonem vexillis circumdarent. Nec tribunis aut centurionibus adeundi locus : gregarius miles caveri insuper praepositos jubebat. Strepere cuncta clamoribus , & tumultu, & exhortatione mutuâ, non tamquam in populo ac plebe, variis segni adulatione vocibus, sed ut quemque

affluentium militum aspexerant, prehensare manibus , complecti armis, collocare juxta, praeire sacramentum, modò imperatorem militibus , modò imperatori milites commendare. Nec deerat Otho protendens manus, adorare vulgum, jacere oscula, & omnia serviliter pro dominatione.

Postquam universa classiariorum legio sacramentum ejus accepit, fidens viribus, & quos adhuc singulos exstimulaverat, accendendos in commune ratus , pro vallo castrorum ita coepit.

[290/291] Quis ad vos processerim commilitones dicere non possum: quia nec privatum me vocare sustineo , princeps à vobis nominatus; nec principem , alio imperante. Vestrum quoque nomen in incerto erit , donec dubitabitur imperatorem populi Romani in castris, an hostem habeatis. Auditisne , ut poena mea, & supplicium vestrum simul postulentur ? adeò manifestum est , neque perire nos, neque salvos esse , nisi unà , posse. Et cujus levitatis est Galba , tam fortasse promisit : ut qui nullo exposcente , tot millia innocentissimorum militum trucidaverit. Horror animum subit, quoties recordor feralem introitum , & hanc solam Galbea victoriam, cùm in oculis urbis decumari deditos juberet , quos deprecantes in fidem acceperat. His auspiciis urbem ingressus, quam gloriam ad principatum attulit, nisi occisi Obultronii Sabini, & Cornelii Marcelli in Hispaniâ , Bervichilonis in Galliâ , Fonteii Capitonis in Germaniâ , Clodii Macri in Africâ , Cingonii in viâ , Turpiliani in urbe , Nymphidii in castris ? Quae usquam provincia, quae castra sunt , nisi cruenta & maculata ? aut , ut ipse praedicat, emendata & correcta ? Nam quae alii scelera , hic remedia vocat : dum falsis nominibus , severitatem pro soevitiâ , parsimoniam pro

avaritiâ, supplicia & contumelias vestras, disciplinam appellat. Septem à Neronis fine menses sunt, & jam plus rapuit Icelus , quàm quod Polycleti , & Vatinii , & Elii, paraverunt. Minore avaritiâ ac licentiâ grassatus esset T. Vinius, si ipse imperasset ; nunc subjectos nos habuit tamquàm suos, & viles ut alienos. Una illa domus sufficit

[292/293] Ac ne qua saltem in successore Galbae spes esset, accersit ab exsilio, quem trislitiâ & avaritiâ sui simillimum judicabat. Vidistis , commilitones, notabili tempestate , etiam deos infaustam adoptionem aversantes. Idem senatus , idem populi Romani animus est. Vestra virtus expectatur, apud quos omne honestis consiliis robur, & sine quibus quamvis egregia invalida sunt. Non ad bellum vos, nec ad periculum voco : omnium militum arma nobiscurn sunt. Nec una cohors togata defendit nunc Galbam, sed detinet. Cum vos aspexerit, cùm signum meum acceperit , hoc solum erit certamen , quis mihi plurimùm imputet. Nullus cunctationi locus est in eo consilio, quod non potest laudari nisi peractum.

Aperiri deinde armamentarium jussit ; rapta statim arma, sine more & ordine militiae, ut praetorianus , aut legionarius insignibus suis distingueretur. Miscentur auxiliaribus , galeis scutisque. Nullo tribunorum centuriorumve adhortante , sibi quisque dux & instigator : & praecipuum pessimorum incitamentum , quod boni maerebant.

[294/295] Jam exterritus Piso fremitu crebrescentis seditionis, & vocibus in urbem usque resonantibus, egressum interim Galbam & foro appropinquantem assecutus erat ; jam Marius Celsus haud laeta retulerat : cùm alii in palatium redire , alii Capitolium petere, plerique rostra occupanda censerent , plures tantùm sententiis aliorum contradicerent ; utque evenit in consiliis infelicibus , optima viderentur, quorum tempus effugerat. Agitasse Laco, ignaro Galbâ , de occidendo T. Vinio dicitur, sive ut poena ejus animos militum mulceret, seu conscium Othonis credebat, ad postremum vel odio. Haesitationem attulit tempus ac locus , quia initio caedis orto , difficilis modus: & turbavere consilium trepidi nuntii, ac proximorum diffugia, languentibus omnium studiis, qui primò alacres fidem atque animum ostentaverant.

Agebatur huc illuc Galba, vario turbae fluctuantis impulsu , completis undique basilicis ac templis, lugubri prospectu neque populi aut plebis ulla vox, sed attoniti vultus , & conversae ad omnia aures ; non tumultus , non quies , quale magni metus , & magnae irae silentium est. Othoni tamen armari plebem nuntiabatur. Ire praecipites , & occupare pericula jubet. Igitur milites Romani, quasi Vologesen, aut Pacorum, avito Arsacidarum solio depulsuri, ac non imperatorem suum inermem & senem trucidare pergerent , disjectâ plebe , proculcato senatu , truces armis, rapidis equis forum irrumpunt. Nec illos Capitolii [296/297] aspectus, & imminentium templorum religio, & priores & futuri principes terruere , quo minus facerent scelus , cujus ultor est quisquis successit.

Viso cominus armatorum agmine, vexillarius comitantis Galbam cohortis (Atilium Vergilionem fuisse tradunt) dereptam Galbae imaginem solo afflixit. Eo signo manifesta in Othonem omnium militum studia , desertum fugâ populi forum, districta adversus dubitantes tela. Juxta Curtium lacum , trepidatione serentium Galba projectus è sellâ, ac provolutus est. Extremam ejus vocem , ut cuique odium aut admiratio fuit , variè prodidere. Alii suppliciter

interrogasse , quid mali meruisset ? paucos dies exsolvendo donativo deprecatum. Plures obtulisse ultrò percussoribus jugulum, agerent ac ferirent, si ita è Rep. videretur ; non interfuit occidentium quid diceret. De percussore non satis constat. Quidam Terentium Evocatum , alii Lecanium, crebrior fama tradidit Camuriurn a XV.

legionis militem, impresso gladio, jugulum ejus hausisse. Ceteri crura brachiaque ( nam pectus tegebatur ) foedè laniavere ; pleraque vulnera, feritate & saevitiâ trunco jam corpori adjecta.

[298/299] Titum inde Vinium invasere ; de quo & ipso ambigitur , consumpserit ne vocern ejus instans metus, an proclamaverit, non esse ab Othone mandaturn ut occideretur. Quod seu finxit formidine, seu conscientiâ conjurationis confessus est : huc potiùs, ejus vita famaque inclinat , ut conscius sceleris fuerit , cujus caussa

erat; ante aedem divi Julii jacuit, primo ictu in poplitem, mox ab Julio Caro legionario milite in utrumque latus transverberatus.

Insignem illâ die virum Sempronium Densum aetas nostra vidit. Centurio is praetoriae cohortis à Galba custodiae Pisonis additus, stricto pugione occurrens armatis, & scelus exprobrans, ac modò manu, modo voce, vertendo in se percussores, quamquam vulnerato Pisoni effugium dedit. Piso in aedem Vestae pervasit , exceptusque misericordiâ publici servi , & contubernio ejus abditus , non religione , nec caerimoniis , sed latebrâ imminens exitium differebat;

cùm abvenere , missu Othonis, nominatim in caedem ejus ardentes , Sulpicius Florus è Britannicis cohortibus, nuper à Galba civitate donatus, & Statius Murcus speculator; à quibus protractus Piso, in foribus templi trucidatur.

Nullam caedem Otho majore laetitâ excepisse nullum caput tam insatiabilibus oculis perlustrasse dicitur : seu tum primùm levata omni solicitudine mens, vagare gaudio coeperat, seu recordatio majestatis in Galbâ , amicitiae in T. Vinio, quamvis [300/301] immitem animum imagine tristi consuderat. Pisonis, ut inimici & aemuli, caede laetari, jus fasque credebat. Praefixa contis capita gestabantur, inter signa cohortium juxta Aquilam legionis, certatim

ostentantibus cruentas manus qui occiderant, qui interfuerant , qui verè , qui falsò , ut pulchrum & memorabile facinus jactabant. Plures quàm CXX. libellos praemia exposcentium , ob aliquam notabilem illâ die operam , Vitellius postea invenit; omnesque conquiri & interfici, jussit, non honore Galbae, sed tradito principibus more , munimentum ad praesens ; in posterum , ultionem.

Alium crederes senatum , alium populum. Ruere cuncti in castra, anteire proximos, certare cùm praecurrentibus, increpare Galbam, laudare militum judicium, exosculari Othonis manum, quantoque magis falsa erant quae fiebant , tanto plura facere. Nec aspernabatur singulos Otho, avidum & minacem militum animum, voce vultuque temperans. Marium Celsum consulem designatum , & Galbae usque in extremas res amicum fidumque, ad supplicium expostulabant, industriae ejus innocentiaeque quasi malis artibus infensi. Caedis & praedarum initium, & optimo cuique perniciem quaeri apparebat, sed Othoni nondurn auctoritas inerat ad prohibendum scelus, jubere jam poterat. Ita simulatione irae , vinciri jussum , & majores poenas affirmans , praesenti exitio subtraxit.

[302/303] Omnia deinde arbitrio militum acta. Praetorii praefectos sibi ipsi legere : Plotium Firmum è manipularibus quondam , tum vigilibus praepositum, & incolumi adhuc Galbâ partes Othonis secutum. Adjungitur Licinius Proculus, intima familiaritate Othonis , suspectus consilia ejus fovisse. Urbi Flavium Sabinum praefecere , judicium Neronis secuti , sub quo eamdem curam obtinuerat , plerisque Vespasianum fratrem in eo respicientibus. Flagitatum , ut vacationes praestari centurionibus solitae remitterentur. Namque gregarius miles , ut tributum annuum pendebat. Pars manipulis, pars per commeatus , aut in ipsis castris vaga , dum mercedem centurioni exsolveret , neque modum oneris quisquam , neque genus quaestus pensi habebat. Per latrocinia & raptus , aut servilibus ministeriis , militare otium redimebant. Tum locupletissimus quisque miles, labore ac saevitiâ fatigari , donec vacationem emeret. Ubi sumptibus exhaustus , socordiâ insuper elanguerat, inops pro locuplete , & iners pro strenuo, in manipulum

redibat ; ac rursus alius atque alius , eâdem egestate ac licentiâ corrupti , ad seditionem & discordias, & ad extremum , bella civilia ruebant. Sed Otho , ne vulgi largitione , centurionum animos averteret, ex fisco suo vacationes annuas exsoluturum promisit : rem haud dubiè utilem , & à bonis postea principibus, perpetuitate

disciplinae , firmatam. Laco praefectus, tamquam in insulam seponeretur, ab Evocato, quem ad caedem ejus Otho praemiserat, confossus. In Martianum Icelum , ut in libertum, palàm animadversum.

[304/305] Exacto per scelera die , novissimum malorum fuit laetitia. Vocat senatum praetor urbanus; certant adulationibus ceteri magistratus. Accurrunt patres decernitur Othoni tribunica potestas, & nomen Augusti, & omnes principum honores, annitentibus cunctis abolere convicia ac probra ; quae promiscuè jacta haesisse animo

ejus nemo sensit. Omisisset offensas, an distulisset, brevitate imperii in incerto fuit.

Otho, cruento adhuc foro, per strages jacentium, in Capitolium atque inde in Palatium vectus , concedi corpora sepulturae, cremarique permisit. Pisonem Verania uxor ac frater Scribonianus, T. Vinium Crispina filia composuere, quaesitis redemptisque capitibus, quae venalia interfectores servaverant.

Piso unum & tricesimum aetatis annum explebat, famâ meliore quam fortunâ. Fratres ejus Magnum Claudius, Crassum Nero interfecerant. Ipse diu exsul , quatriduo Caesar properatâ adoptione , ad hoc tantum majori fratri praelatus est , ut prior occideretur. T. Vinius XLVII. annos variis moribus egit. Pater illi è praetoria familia, maternus avus è proscriptis. Primâ militia infamis , Legatum Calvisium Sabinum habuerat : cujus uxor, malâ cupidine visendil situm castrorum, per noctem militari habitu ingressa, cùm vigilias & cetera militiae munia

eâdem lasciviâ tentasset, in ipsis principiis stuprum ausa, & criminis hujus reus T. Vinius arguebatur. Igitur jussu C. Caesaris oneratus [306/307] catenis ; mox mutatione temporum dimissus , curfu honorum in offenso , legioni post praeturam praepositus , probatusque; servili deinceps probro respersus est , tamquam scyphum aureum in convivio Claudii furatus. Et Claudius postera die soli omnium Vinio fictilibus ministrari jussit. Sed Vinius, proconsulatu, Galliam Narbonensem severè integrèque rexit. Mox Galbae amicitia in abruptum tractus , audax, callidus , promptus , & prout animum intendisset, pravus aut industrius, eâdem vi. Testamentum T. Vinii magnitudine opum irritum : Pisonis supremam voluntatem paupertas firmavit.

Galbae corpus diu neglectum, & licentia tenebrarum plurimis ludibriis vexatum, dispensator Argius , è prioribus servis, humili sepultura in privatis ejus hortis contexit. Caput per lixas calonesque suffixum , laceratumque ante Patrobii tumulum (libertus is Neronis punitus à Galba fuerat) postera demum die repertum, & cremato jam corpori admixtum est. Hunc exitum habuit Ser. Galba tribus & septuaginta annis ; quinque principes prospera fortuna emensus, & alieno imperio felicior, quàm suo. Vetus in familia nobilitas, magnae opes; ipsi medium ingenium,

magis extra vitia quàm cum virtutibus. Famae nec incuriosus , nec venditator. Pecuniae alienae non appetens , suae [308/309] parcus, publicae avarus. Amicorum libertorumque, ubi in bonos incidisset, fine reprehensione patiens : si mali forent, usque ad culpam ignarus. Sed claritas natalium , & metus temporum obtentui , ut quod segnitia erat , sapientia vocaretur. Dum vigebat aetas, milirari laude apud Germanias floruit : proconsul Africam moderatè : jam senior , citeriorem Hispaniam pari justitiâ continuit, major privato visus , dum privatus fuit, & omnium consensu capax imperii, nisi imperasset.

Trepidam urbem , ac simul atrocitatem recentis sceleris simul veteres Othonis mores paventem , novus insuper de

Vitellio nuntius exterruit , ante caedem Galbae suppressus, ut tantùm superioris Germaniae exercitum descivisse crederetur. Tum duos omnium mortalium impudicitiâ , ignaviâ , luxuriâ deterrimos , velut ad perdendum imperium fataliter electos, non senatus modò & eques, quîs aliqua pars & cura Reipublicae sed vulgus quoque palàm

maerere. Nec jam recentia saevae pacis exempla , sed repetiâ bellorum civilium memoriâ, captam toties suis exercitibus urbem , vastitatem Italiae, direptiones provinciarum, Pharsaliam, Philippos, & Perusiam ac Mutinam, nota publicarum cladium nomina, loquebantur, Propè eversum orbem, etiam cùm de principatu inter [310/311] bonos certaretur , sed mansisse C. Julio , mansisse Caesare Augusto victore, imperium; mansuram fuisse , sub Pompeio

Brutoque Rempublicam. Nunc pro Othone, an pro Vitellio, in templa ituros ? Utrasque impias preces , utraque detestanda vota, inter duos , quorum bello solum id scires , deteriorem fore qui vicisset. Erant qui Vespasianum & arma Orientis augurarentur ; & , ut potior utroque Vespasianus, ita bellum aliud, atque alias clades horrebant. Et ambigua de Vespasiano fama : solusque omnium ante se principum , in melius mutatus est.

Nunc initia caussasque motus Vitelliani expediam. Caeso cum omnibus copiis Julio Vindice , ferox praedâ gloriâque exercitus , ut cui sine labore ac periculo , ditissimi belli victoria evenisset, expeditionem & aciem , praemia quàm stipendia malebat : diuque infructuosam & asperam militiam toleraverat ingenio loci caelique , & severitate disciplinae, quam in pace, inexorabilem discordiae civium resolvunt: paratis utrimque corruptoribus , & perfidiâ

impunitâ. Viri, arma , equi , ad usum & ad decus supererant. Sed ante bellum , centurias [312/313] tantum suas turmasque noverant: exercitus finibus provinciarum discernebantur. Tum adversus Vindicem contractae legiones seque & Gallias expertae, quaerere rursus arma , novasque discordias: nec socios ut olim , sed hostes & victos vocabant. Nec deerat pars Galliarum quae Rhenum accolit, easdem partes secuta, ac tum acerrima instigatrix adversus Galbianos ; hoc enim nomen fastidito Vindice indiderant. Igitur Sequanis Aedisque, ac deinde prout opulentia civitatibus erat, infensi, expugnationes urbium, populationes agrorum , raptus penatium hauserunt animo super avaritiam & arrogantiam praecipua validiorum vitia , contumaciâ Gallorum irritati, qui remissam sibi à Galbâ quartam tributorum partem , & publicè donatos in ignominiam exercitus jactabant.

Accessit callidè vulgatum, temerè creditum, decumari legiones, & promptissimum quemque centurionum dimitti ; undique atroces nuntii, sinistra ex urbe fama, infensa Lugdunensis colonia, & pertinaci pro Nerone fide fecunda rumoribus. Sed plurima ad singendum credendumque materies in ipsis castris , odio , metu , &, ubi vires suas respexerant , securitate.

[314/315] Sub ipsas superioris anni Kal. Decembris Aulus Vitellius inferiorem Germaniam ingressus , hiberna legionum cum curâ adierat : redditi plerisque ordines , remissa ignominia , allevatae notae : plura ambitione, quaedam judicio: in quibus sordem & avaritiam Fonteii Capitonis , adimendis assignandisve militiae ordinibus, integrè mutaverat. Nec consularis legati mensura , sed in majus omnia accipiebantur. Et Vitellius apud severos humilis. Ita comitatem bonitatemque saventes vocabant, quòd sine modo , sine judicio , donaret sua, largiretur aliena. Simul aviditate imperandi , ipsa vitia pro virtutibus interpretabantur. Multi in utroque exercitu sicut modesti quietique , ita mali & strenui. Sed profusâ cupidine , & insigni temeritate, legati legionum , Alienus Caecina, & Fabius Valens : è quibus Valens infensus Galbae, tamquam detectam à se Verginii cunciationem , oppressa Capitonis consilia ingratè tulisset, instigare Vitellium, ardorem militum ostentans. Ipsum celebri ubique famâ : nullam in Flacco Hordeonio moram, affore Britanniam , secutura Germanorum auxilia , malè fidas provincias, precarium seni imperium, & brevi transiturum : panderet modò sinum, & venienti fortunae occurreret. Meritò dubitasse Verginiu , equestri familiâ , ignoto patre : imparem si recepisset imperium , tutum si recusasset. Vitellio tres patris consulatus, censuram, collegium Caesaris , & imponere jampridem imperatoris [316/317] dignationem , & auserre privati securitatem. Quatiebatur his segne ingenium , ut concupisceret magis , quàm ut speraret.

At in superiore Germaniâ , Caecina decorâ juventâ , corpor ingens, animi immodicus, cito sermone, erecto incessu, studia militum inlexerat. Hunc juvenem Galba, quaestorem in Baeticâ , impigrè in partes suas transgressum, legioni praeposuit. Mox compertum publicam pecuniam avertisse , ut peculatorem ftagitari jussit. Caecina aegrè passus, miscere cuncta, & privata vulnera , Reipublicae malis operire statuit. Nec deerant in exercitu femina discordiae , quòd & bello adversus Vindicem universus assuerat, nec nisi occiso Nerone translatus in Galbam , atque in eo ipso sacramento vexiliis inferioris Germaniae praeventus erat. Et Treveri ac Lingones, quasque alias civitates atrocibus edictis , aut damno finium Galba perculerat , hibernis legionum propius miscentur . Unde seditiosa colloquia , & inter paganos corruptior miles , & in Verginium favor cuicumque alii profuturus. Miserat civitas Lingonum , vetere instituto , dona legionibus , dextras hospitii insigne. Legati eorum in squalorem maestitiamque cornpositi, [318/319]per principia, per contubernia , modò suas injurias , modò civitatum vicinarum praemia & ubi pronis militum auribus accipiebantur, ipsius exercitus pericula & contumelias conquerentes, accendebant animos.

Nec procul seditione aberant , cùm Hordeonius Flaccus abire legatos, utque occultior digressus esset , nocte castris excedere jubet. Inde atrox rumor , affirmantibus plerisque interfectos , ac ni sibi consulerent , fore ut acerrimi militum & praesentia conquesti, per tenebras & inscitiam ceterorum occiderentur. Obstringuntur inter se tacito foedere legiones. Asciscitur auxiliorum miles, primò suspectus, tamquam circumdatis cohortibus alisque, impetus in

legiones pararetur : mox eadem acriùs volens, faciliore inter malos consensu ad bellum, quàm in pace ad concordiam.

Inferioris tamen Germaniae legiones solenni Kalen. Januariarum sacramento pro Galbâ adactae, multâ cunctatione, & raris primorum ordinum vocibus : ceteri silentio , proximi cujusque audaciam exspectantes, insitâ mortalibus naturâ propere sequi , quae piget inchoare. Sed ipsis legionibus inerat [320/321] diversitas animorum : primani quintanique turbidi, adeò ut quidam saxa in Galbae imagines jecerint : quintadecima ac sextadecima legiones ,

nihil ultra fremitum & minas ausae, initium erumpendi circumspectabant. At in superiori exercitu, quarta ac

duodevicesima legiones iisdem hibernis tendentes, ipso Kalend. Januariarum die dirumpunt imagines Galbae : quarta legio promptius, duodevicesima cunctanter, , mox consensu. Ac ne reverentiam imperii exuere viderentur, in S. P. Q. R. oblitterata jam nomina, sacramenta advocabant ; nullo legatorum tribunorumve pro Galba nitente ; quibusdam , ut in tumultu , notabiliùs turbantibus. Non tamen quisquarn in modum concionis, aut suggestu locutus ; neque enim erat adhuc cui imputaretur.

Spectator flagitii Hordeonius Flaccus consularis legatus aderat, non compescere ruentes, non retinere dubios, non cohortari bonos ausus, sed segnis, pavidus, & socordiâ innocens. Quatuor centuriones duodevicesimae legionis, Nonius Receptus, Donatius Valens, Romilius Marcellus , Calpurnius Repentinus , cum protegerent Galbae imagines , impetu militum abrepti , vinctique. Nec cuiquam ultrà fides , aut memoria prioris sacrameriti , sed, quod in

seditionibus accidit , unde [322/323] plures erant , omnes re. Nocte quae Kal. Januarias secuta est , in coloniam Agrippinensem Aquilifer quartae legionis epulanti Vitellio nuntiat , quartam & duodevicesimam legiones, projectis Galbae imaginibus, in Senatus & Populi Romani verba jurasse. Id sacramentum inane visum ; occupari nutantem fortunam & offerri principem placuit. Missi à Vitellio ad legiones legatosque , qui descivisse à Galba superiorem

exerciturn nuntiarent : proinde aut bellandum adversus desciscentes, aut si concordia & pax placeat , faciendum

Proxima legionis primae hiberna erant, & promptissimus è legatis Fabius Valens. Is die postero coloniam Agrippinensem cum equitibus legionis, auxiliariorumque ingressus, Imperatorem Vitellium consalutavit. Secutae ingenti certamine ejusidem provinciae legiones: & superior exercitus , speciosis senatus populique Romani nominibus relictis , III. Non. Januarias Vitellio accessit : scires illum priore biduo non penes Rempublicam fuisse.

Ardorem exercituum Agrippinenses, Treveri , Lingones aequabant, auxilia, equos, arma , pecunias offerentes, ut quisque corpore, opibus, ingenio validus. Nec principes modò coloniarum aut castrorum , quibus praesentia ex affluenti , & partâ victoriâ magnae spes : sed manipuli quoque & gregarius miles, viatica sua , & balteos, phalerasque , insignia armorum argento decora, loc pecuniae tradebant : instinctu , & impetu, & avaritiâ.

[324/325] Igitur laudatâ militum alacritate Vitellius ministeria principatus per libertos agi solita, in equites Romanos disponit. Vacationes centurionibus ex fisco numerat. Saevitiam militum plerosque ad poenam exposcentium saepiùs approbat , partim simulatione vinculorum frustratur. Pompeius Propinquus procurator Belgicae statim interfectus. Julium Burdonem Germanicae classis praefectum astu subtraxit. Exarserat in eum iracundia exercitus, tamquam crimen, ac mox insidias, Fonteio Capitoni struxisset ; grata erat memoria Capitonis , & apud saevientes occidere palàm, ignoscere non nisi fallendo licebat. Ita in custodiâ habitus : & post victoriam demum , stratis jam militum

odiis, dimissus est. Interim ut piaculum objicitur centurio Crispinus, qui se sanguine Capitonis cruentaverat : eoque & postulantibus manifestior , & punienti vilior fuit. Julius deinde Civilis periculo exemptus , praepotens inter Batavos , ne supplicio ejus ferox gens alienaretur. Et erant in civitate Lingonum VIII. Batavorum cohortes , quartaedecitmae legionis auxilia , tum discordia temporum à legione digressae : prout inclinassent, grande

momentum, sociae aut adversae. Nonium, Donatium, Romilium, Calpurnium, centuriones, de quibus suprà retulimus, occidi jussit , damnatos fidei crimine, gravissimo inter desciscentes. Accessere partibus Valerius Asiaticus, Belgicae provinciae legatus, quem mox Vitellius generum ascivit : & Junius Blaesus Lugdunensis

[326/327] Galliae rector , cum Italicâ legione, & alâ Taurinâ , Lugduni tendentibus. Nec in Rhaeticis copiis mora, quo minus statim adjungerentur.

Ne in Britanniâ quidem dubitatum. Praeerat Trebellius Maximus, per avaritiam ac sortes contemptus exercitui invisusque. Accendebat odium ejus Roscius Caelius legatus vicesimae legionis olim discors, sed occasione civilium armorum atrocius proruperant. Trebellius seditionem & confusum ordinem disciplinae Caelio : spoliatas & inopes legiones Caelius Trebellio objectabat, cùm interim foedis legatorum certaminibus, modestia exercitus corrupta ,

eoque discordiae ventum, ut auxiliarium quoque militum convitiis proturbatus, & aggregantibus se Caelio cohortibus alisque , desertus Trebellius ad Vitellium perfugerit ; quies provinciae , quamquam remoto consulari, mansit. Rexere legati legionum , pares jure , Caelius audendo potentior.

Adjuncto Britannico exercitu , ingens viribus opibusque Vitellius, duos duces, duo itinera bello destinavit. Fabius Valens allicere, vel si abnuerent , vastare Gallias, & Cotianis Alpibus [328/329] Italiam irrumpere : Caecina propiore transitu , Peninis jugis degredi jussus. Valenti inferioris exercitus electi cum Aquilâ quintae legionis, & cohortibus alisque XL. millia armatorum data. XXX. millia Caecina è superiore Germaniâ ducebat , quorum robur legio una , prima & vicesima fuit ; addita utrique Germanorum auxilia, è quibus Vitellius suas quoque copia supplevit, totâ mole belli secuturus.

Mira inter exercitum imperatoreque diversitas. Instare miles, arma poscere, dum Galliae trepident, dum Hispaniae cunctentur non obstare hiemem, neque ignavae pacis moras ; invadendam Italiam, occupandam urbem ; nihil in discordiis civilibus festinatione tutius, ubi facto magis quàm consulto opus esset. Torpebat Vitellius , & fortunam Principatus inerti luxu ac prodigis epulis praesumebat , medio diei temulentus , & sagina gravis; cum tamen ardor & vis militum ultro ducis munia implebat , ut si adesset imperator , & strenuis vel ignavis spem metumque adderet.

Instructi intentique signum profectionis exposcunt : nomine Germanici, Vitellio statim addito. Caesarem se appellari, etiam [330/331] victor prohibuit. Laetum augurium Fabio Valenti exercituique, quem in bellum agebat, ipso profectionis die , aquila leni meatu, prout agmen incederet , velut dux viae praevolavit : longumque per spatium, is gaudentium militum clamor , ea quies interritae alitis fuit , ut haud dubium magnae & prosperae rei

Et Treveros quidem ut socios securi adiere. Divoduri ( Mediomatricorum id opidum est) quamquam omni comitate

exceptos, subitus pavor exterruit, raptis repentè armis , ad caedem innoxiae civitatis, non ob praedam, aut spoliandi cupidinem, sed furore & rabie , & caussis incertis , eoque difficilioribus remediis; donec precibus ducis mitigati , ab excidio civitatis temperavere. Caesa tamen ad quatuor millia hominum. Isque terror Gallias invasit , ut venienti mox agmini universae civitates , cum magistratibus & precibus, occurrerent, stratis per vias pueris. feminisque quaeque alia placamenta hostilis irae, non quidem in bello , sed pro pace tendebantur.

Nuntium de caede Galbae & imperio Othonis, Fabius Valens in civitate Leucorum accepit. Nec militum animus in gaudiam, aut formidinem permotus , bellum volvebat. Gallis cunctatia exemta, & in Othonem ac Vitellium odium par, ex Vitellio & metus. Proxima Lingogum civitas erat, fida partibus ; benignè excepti , modestiâ certavere. Sed brevis laetitia fuit , cohortium [332/333] intemperie, quas à legione quartadecimâ , ut suprà memoravimus, digressas exercitui suo Fabius Valens adjunxerat. Jurgia primum , mox rixa inter Batavos & legionarios. Dum his aut illis studia militum adgregantur, propè in proelium exarsere ; ni Valens animadversione paucorum , oblitos jam Batavos imperii admonuisset. Frustra adversus AEduos quaesita belli caussa. Jussi pecuniam atque arma deferre, gratuitos insuper commeatus praebuere ; quod AEdui formidine, Lugdunenses gaudio fecere. Sed legio Italica & ala Taurina abductae. Cohortem duodevicesimam Lugduni , solitis sibi hibernis, relinqui placuit. Manlius Valens , legatus Italicae legionis , quamquam bene de partibus meritus, nullo apud Vitellium honore fuit. Secretis eum criminationibus, infamaverat Fabius ignarum, & quò incautior deciperetur, palàm laudatum.

Veterem inter Lugdunenses Viennensesque discordiam, proximum bellum accenderat ; multae invicem clades , crebriùs infestiusque, quàm ut tantùm propter Neronem Galbamque pugnaretur. Et Galba reditus Lugdunensium , occasione irae, in fiscum verterat. Multus contrà in Viennenses honor. Unde aemulatio , & invidia & uno amne discretis connexum odium. Igitur Lugdunenses exstimulare singulos militum , & in eversionem Viennensium

impellere , obsssam ab illis coloniam suam, adjutos Vindicis conatus, conscriptas nuper legiones in praesidium Galbae referendo. Et ubi caussas odiorum praetenderant, magnitudinem [334/335] praedae ostendebant. Nec jam secreta exhortatio, sed publicae preces : Irent ultores , exscinderent sedem Gallici belli ; cuncta illic externa & hostilia , se coloniam Romanam & partem exercitus , & prosperarum adversarumque rerum socios ; si fortuna

contrà daret , iratis ne relinquerentur. His & pluribus in eumdern modum , perpulerant , ut nec legati quidem ac duces partium restingui posse iracundiam exercitus arbitrarentur : cùm haud ignari discriminis sui Viennenses, velamenta & infulas praeferentes , ubi agmen incesserat , arma, genua , vestigia prehensando, flexere militum animos. Addidit Valens trecenos singulis militibus sestertios. Tum vetustas dignitasque coloniae valuit. Et verba Fabii salutem incolumitatemque Viennensium commendantis, aequis auribus accepta. Publicè tamen armis mulctati, privatis & promiscuis copiis juvere militem, Sed fama constans fuit, ipsum Valentem magnâ pecuniâ emptum. Is diu sordidus, repentè dives , mutationem fortunae malè regebat , accensis egestate longâ cupidinibus, immoderatus, & inopi juventâ, senxe prodigus.

[336/337] Lento deinde agmine, per fines Allobrogum & Vocontiorum ductus exercitus : ipsa itinerum spatia , & stativorum mutationes venditante duce , foedis pactionibus adversus possessores agrorum , & magstratus civitatum, adeò minaciter , ut Luco (municipium id Vocontiorum est) faces admoverit , donec pecunià mitigaretur quoties pecuniae materia deesset , stupris & adulterii , exorabatur. Sic ad Alpes perventum.

Plus praedae ac sanguinis Caecina hausit. Irritaverant turbidum ingenium Helvetii, Gallica gens, olim armis virisque, mox memoriâ nominis clara , de caede Galbae ignari , & Vitellii imperium abnuentes. Initium bello fuit avaritia ac festinatio unae & vicesimae legionis. Rapuerant pecuniam missam in slipendium castelli , quod olim Helvetii suis militibus ac stipendiis tuebantur; aegrè id passi Helvetii , interceptis epistolis , quae nomine Germanici exercitus ad Pannonicas legiones ferebantur, centurionem & quosdam militum in custodiâ retinebant. Caecina

belli avidus , proximam quamque culpam antequàm poeniteret, ultum ibat. Mota properè castra. Vastati agri. Direptus, longa pace in modum municipii exstructus , locus, amoeno salubrium aquarum usu frequens. Missi ad Rhaetica auxilia nuntii , ut versos in legionem Helvetios à tergo aggrederentur. Illi ante discrimen feroces , in

periculo pavidi , quamquam primo tumultu Claudium Severum ducem legerant, non arma noscere, non ordines sequi, non in unum consulere; exitiosum adversus veteranos proelium , intuta obsidio , dilapsis vetustate moenibus; hinc Caecina [338/339] cum valido exercitu, inde Rhaeticae alae cohortesque & ipsorum Rhaetorum juventus sueta armis , & more militiae exercita ; undique populatio & caedes. Ipsi in medio vagi abjectis armis, magna pars saucii aut palantes , in montem Vocetium perfugere. Ac statim immissâ cohorte Thracum depulsi , & consectantibus Germanis Rhaetisque, per silvas atque in ipsis latebris trucidati. Multa hominum millia caesa , multa sub corona venumdata. Cumque direptis omnibus, Aventicum gentis caput justo agmine peteretur; missi qui dederent civitatem , & deditio accepta. In Julium Alpinum è principibus, ut concitorem belli, Caecina animadvertit : ceteros veniae vel saevitiae Vitellii reliquit.

Haud facile dictu est, legati Helvetiorum minus placabilem imperatorem , an militem invenerint. Civitatis excidium poscunt , tela ac manus in ora legatorum intentant. Ne Vitellius quidem minis ac verbis temperabat : cùm Claudius Cossus , unus ex legatis, notae facundiae, sed dicendi artem aptâ trepidatione occultans , atque eo validior , militis animum mitigavit : ut est mos vulgo , mutabili subitis , & tam prono in misericordiam, quàm immodicum saevitiâ fuerat; effusis lacrymis, & meliora constantiùs postulando, impunitatem salutemque civitati impetravere.

[340/341] Caecina paucos in Helvetiis moratus dies, dum sententiae Vitellii certior fieret, simul transitum Alpium parans, laetum ex Italia nuntium accipit, alam Syllanam circa Padum agentem sacramento Vitellii accessisse. Proconsulem Vitelliurn Syllani in Africâ habuerant : mox à Nerone, ut in AEgyptum praemitterentur, exciti , & ob bellum Vindicis remorati , ac tum in Italiâ manentes, instinctu decurionum qui Othonis ignari , Vitellio obstricti, robur adventantium legionum & famam Germanici exercitus attollebant, transiere in partes : & ut donum aliquod novo principi, firmissima Transpadanae regionis municipia, Mediolanum, ac Novariam, & Eporediam, ac Vercellas , adjunxere. Id Caecinae per ipsos compertum. Et quia praesidio alae unius latissima pars Italiae defendi nequibat, praemissis Gallorum , Lusitanorum , Britannorumque cohortibus, & Germanorum vexillis , in Alpe Graiâ ipse paululum cunctatus, num Rhaeticis jugis in Noricum flecteret , adversus Petronium urbis procuratorem, qui concitis

auxiliis, & interruptis fluminum pontibus , fidus Othoni putabatur. Sed metu ne amitteret praemissas jam cohortes alasque, simul reputans plus gloriae retentâ Italia , & ubicumque certatum foret , Noricos in cetera victoriae praemia cessuros, Penino subsignanum militem itinere, & grave legionum agmen , hibernis

[342/343] Otho interim, contra spem omnium, non deliciis, neque desidiâ torpescere ; dilatae voluptates, dissimulata luxuria, & cuncta ad decorem imperii composita. Eoque plus formidinis afferebant falsae virtutes , & vitia reditura. Marium Celsum consulem designatum , per speciem vinculorum, saevitiae militum